VAI TRÒ CỦA XÉT NGHIỆM TSH VÀ FT4 TRONG CHẨN ĐOÁN BỆNH LÝ TUYẾN GIÁP
TUYẾN GIÁP LÀ GÌ?
Tuyến giáp là một tuyến nội tiết của cơ thể nặng khoảng 40-42g nằm ngay dưới thanh quản, ở 2 bên và phía trước khí quản. Khi tuyến giáp phình to tạo bướu giáp. Tuyến giáp tổng hợp hai hormon quan trọng là T3 ( Triiodothyreonin) và T4 (Thyroxin) từ Iốt và Tyrosin, được điều hòa bởi hormon TSH từ tuyến yên trên não. Ở người trưởng thành cần 1mg iod/ tuần để tạo hormon giáp. Hormon giáp có vai trọng trong tổ chức tế bào của cơ thể như: tăng hoạt động chuyển hóa tế bào, tăng sao chép gen, tăng chuyển hóa các chất, tác động đến các hệ cơ quan khác và phát triển cơ thể,...
Hình ảnh tuyến giáp
CÁC XÉT NGHIỆM TUYẾN GIÁP LÀ GÌ?
Xét nghiệm tuyến giáp là một loại xét nghiệm máu dùng để đo nồng độ các hormon giáp trong máu nhằm đánh giá mức độ hoạt động của tuyến giáp. Trong đó hai xét nghiệm điển hình nhất là FT4, TSH.
FT4: Hầu hết T4 trong cơ thể liên kết với protein huyết tương. Một phần nhỏ không liên kết được gọi là Free T4. FT4 thường được ưu tiên hơn xét nghiệm T4 toàn phần vì không bị ảnh hưởng bởi các tình trạng gây tăng nồng độ protein huyết tương. Kết quả của FT4 thường được xem xét cùng TSH.
TSH: Thyroid stimulating hormone là hormone kích thích tuyến giáp, chịu trách nhiệm điều chỉnh lượng hormone do tuyến giáp tiết ra. Định lượng TSH là xét nghiệm rất hiệu quả để xác định tình trạng rối loạn chức năng tuyến giáp.
KHI NÀO CHÚNG TA CẦN LÀM XÉT NGHIỆM CHỨC NĂNG TUYẾN GIÁP?
Khi bác sỹ nghi ngờ bệnh nhân có các triệu chứng của bệnh lý tuyến giáp hoặc ta có thể làm xét nghiệm để tầm soát bệnh khi đến khám sức khỏe tổng quát. Các triệu chứng thường gặp trong bệnh lý tuyến giáp là:
Cường giáp: người bệnh thường có các triệu chứng như: tăng sản nhiệt, không chịu được nóng, bị sụt cân, thần kinh bị kích thích, tăng tiết mồ hôi, yếu cơ, mệt mỏi, khó ngủ, run tay, bị lồi mắt,...
Suy giáp: bệnh nhân thường cảm thấy mệt mỏi, buồn ngủ, cơ yếu. Lông, tóc, móng kém phát triển. Nhịp tim chậm, giảm lưu lượng máu đến tim, giảm thể tích máu. Tăng trọng, táo bón, tinh thần chậm chạp. Triệu chứng nặng hơn có thể bị phù niêm dịch, mặt phù, thường thì phù cứng, ấn không lõm,...
Triệu chứng bệnh lý tuyến giáp
XÉT NGHIỆM HORMON GIÁP ĐƯỢC THỰC HIỆN NHƯ THẾ NÀO ?
Xét nghiệm định lượng hormone tuyến giáp được tiến hành trên huyết tương. Nhân viên y tế sử dụng một kim tiêm để lấy máu từ tĩnh mạch trên cánh tay hoặc bàn tay của bệnh nhân. Mẫu máu được thu thập vào một ống nghiệm và gửi đến phòng thí nghiệm để phân tích.
Xét nghiệm chức năng tuyến giáp không bắt buộc bệnh nhân phải nhịn ăn trước khi lấy máu xét nghiệm. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể yêu cầu dừng một số loại thuốc có thể làm thay đổi kết quả xét nghiệm.
Lấy máu làm xét nghiệm
KẾT QUẢ XÉT NGHIỆM HORMON TUYẾN GIÁP CÓ Ý NGHĨA GÌ?
Trị số bình thường của FT4: (0.89-7.76 ng/dl)
Nồng độ FT4 có thể tăng trong các trường hợp:
- Cường chức năng tuyến giáp (bệnh nhiễm độc giáp Basedow, cường giáp do iod).
- Bệnh Hashimoto ở giai đoạn sớm.
- Sản xuất T4 lạc chỗ.
- Bướu giáp độc.
- Viêm tuyến giáp.
Nồng độ FT4 có thể giảm trong các trường hợp:
- Suy chức năng tuyến giáp.
- Bướu cổ đơn thuần.
- Viêm tuyến giáp Hashimoto.
- Nhiễm thiết huyết tố (hemochromatoses).
- Xơ cứng bì.
Trị số bình thường TSH (0.55-4.78 uIU/ml)
TSH cao là bằng chứng gợi ý suy giáp. Khi tuyến giáp không sản xuất đủ hormone T3,T4, tuyến yên sẽ tiết nhiều TSH hơn nhằm kích thích tuyến giáp sản xuất hormone. TSH thấp có thể là dấu hiệu của cường giáp. Khi tuyến giáp sản xuất quá nhiều hormone T3,T4, tuyến yên sẽ sản xuất ít TSH hơn nhờ cơ chế điều hòa ngược.
Nồng độ TSH có thể tăng trong các trường hợp.
- Suy giáp nguồn gốc tại tuyến giáp.
- Cường giáp nguồn gốc tại tuyến yên.
- Sử dụng thuốc gây suy giáp: thuốc kháng giáp trạng, amiodaron, lithium.
- Có kháng thể kháng TSH.
- Có tình trạng kháng hormone giáp.
- Sản xuất TSH lạc chỗ (vd: trong tình trạng ung thư phổi, ung thú vú)
- Viêm tuyến giáp.
- Sau phẫu thuật cắt bỏ một phần hay toàn bộ tuyến giáp.
- Suy tuyến thượng thận tiên phát.
- Giảm thân nhiệt.
- 10% người trên 60 tuổi có TSH tăng.
- Trẻ mới sinh có TSH cao, sẽ trở lại bình thường trong 5 ngày.
Nồng độ TSH có thể giảm trong các trường hợp:
- Cường giáp nguồn gốc tại tuyến giáp.
- Suy giáp nguồn gốc tại tuyến yên hay dưới đồi.
- Tuyến giáp đa nhân.
- Dùng thuốc điều trị tuyến giáp: tinh chất giáp, amiodaron, chế phẩm chứa iod, propranolol.
- 1% bệnh nhân bình giáp có TSH thấp.
- Hội chứng não thực thể.
Tóm lại, xét nghiệm FT4, TSH có vai trò quan trọng chẩn đoán và điều trị bệnh lý về tuyến giáp. Tuy nhiên, cần phải xem xét các xét nghiệm này cùng nhau để phân biệt cường giáp và suy giáp cũng như tìm ra được nguyên nhân gốc rễ của sự thay đổi nồng độ của các hormon này.
Hiện nay, tại khoa Sinh hóa bệnh viện đa khoa tỉnh Kiên Giang đã triển khai thực hiện xét nghiệm định lượng FT4, TSH trong huyết tương trên hệ thống máy của Siemens. Đây là xét nghiệm miễn dịch cạnh tranh bằng cách sử dụng công nghệ hóa phát quang trực tiếp. Với phương pháp và thiết bị hiện đại phòng xét nghiệm khoa Sinh hóa - BVĐK Kiên Giang đã rút ngắn được thời gian trả kết quả và đảm bảo kết quả tin cậy cho bệnh nhân, góp phần mang lại giá trị chẩn đoán chính xác cho lâm sàng.