Xét nghiệm TOXOCARA canis giúp phát hiện bệnh sán chó và cách phòng bệnh
Hiện nay Bệnh viện Đa khoa tỉnh Kiên Giang tiếp nhận bệnh nhân khám bệnh và phát hiện rất nhiều trường hợp nhiễm ký sinh trùng. Số ca khám bệnh về dị ứng do nhiễm Toxocara Canis thật đáng kể. Để có những biện pháp phòng ngừa nhiễm bệnh ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Trong bài viết này chúng ta hãy cùng tìm hiểu về khái niệm, nguyên nhân, triệu chứng và các xét nghiệm, để phòng tránh bệnh .
Bệnh Toxocara Canis hay còn gọi là bệnh giun đũa Chó, Mèo bệnh lý nhiễm trùng do các loài ký sinh sống trong cơ thể của con người gây ra. Bệnh này có thể gặp ở mọi độ tuổi và mọi nơi đều có nguy cơ mắc phải căn bệnh này. Tại Việt Nam nói chunh và địa bàn tỉnh Kiên Giang nói riêng, tỷ lệ người dân nuôi thú cưng rất nhiều nên nhiễm ký sinh trùng rất cao.
Do Việt Nam là một trong những quốc gia đông dân, khí hậu lại nóng ẩm và môi trường vệ sinh cũng chưa thực sự đảm bảo nên đây được xem là điều kiện thuận lợi để các loài ký sinh trùng có điều kiện phát triển.
1. Hình thái học
Con đực có kích thước 4-10cm và con cái 6-18cm. Hình dáng trông giống con giun đũa giai đoạn trẻ, các móc của giun phần cổ hẹp ở đoạn cuối. Trứng có hình bán thùy, dày, vỏ bị rỗ, kích thước 90 x 75micron.
2. Phương thức lây nhiễm
2.1. Trên chó và mèo
- Trực tiếp bằng con đường tiêu hóa trứng nhiễm ấu trùng từ đất.
- Gián tiếp bằng cách ăn các vật chủ ăn thịt
- Nhiễm trùng chu sinh (chỉ có T.canis)
- Tiêu hóa ấu trùng qua con đường phân
- Lây truyền qua đường sữa
Bệnh giun chó mèo ở người nguy hiểm như thế nào?
2.2. Trên người
- Gián tiếp bằng cách tiếp xúc tay với các vật bị nhiễm ấu trùng
- Gián tiếp qua cách ăn đất, phân hay các thực phẩm có trứng giun đũa chó nhiễm.
- Trực tiếp bằng cách tay nhiễm tiếp xúc các cô bảo mẫu nhiễm mầm bệnh hay miệng, tả lót.
Cách tốt nhất để chẩn đoán bệnh ký sinh trùng đó là xét nghiệm. Cách này sẽ giúp người bệnh xác định chính xác tình trạng bệnh mà mình đang mắc phải để từ đó có biện pháp chữa trị hiệu quả. Do đó, ngay khi có nguy cơ bị bệnh, chúng ta cần phải đi khám và làm xét nghiệm sớm.
Nhiễm ký sinh trùng xảy ra ở mọi độ tuổi
3. Triệu chứng, dấu hiệu, biểu hiện của bệnh
Nhiễm ký sinh trùng có rất nhiều biểu hiện khác nhau. Phổ biến nhất vẫn là các dấu hiệu điển hình sau:
- Triệu chứng nhiễm ký sinh trùng ở da là ngứa, nổi mề đay.
Hình ảnh bệnh nhân nổi mề đay do nhiễm giun
Các bệnh về da do nhiễm ký sinh trùng là bệnh rất phổ biến hiện nay. Dấu hiệu cho thấy da bị nhiễm ký sinh trùng như phát ban, chàm kèm một số dị ứng trên da khác. Ngoài ra, các loài ký sinh trùng khi sinh sống trên da còn khiến cho lượng eosinophils trong máu tăng cao do lượng chất thải của chúng tích tụ tạo nên. Nó sẽ khiến cho vùng da bị tổn thương, sưng tấy và lở loét.
- Triệu chứng thay đổi tâm tính bất thường
Có một số trường hợp, người bị bệnh nhiễm ký sinh trùng sẽ thường có tâm trạng thay đổi thất thường. Biểu hiện lo lắng, bất an nhiều hơn và đặc biệt nó liên quan mật thiết tới các vấn đề về tiêu hóa.
Bởi khi ruột bị nhiễm ký sinh trùng, nó sẽ thải ra các chất độc. Từ đó khiến cho người bệnh luôn cảm thấy người nặng nề và căng thẳng. Nếu tình trạng này kéo dài lâu sẽ gây nên bệnh trầm cảm.
- Một số triệu chứng khác khi bị bệnh nhiễm ký sinh trùng
Tuy không phải là các dấu hiệu điển hình nhưng khi bị nhiễm ký sinh trùng, người bệnh có thể có thêm một số các dấu hiệu khác như:
+ Bị sốt kéo dài không rõ nguyên nhân
+ Hệ tiêu hóa bị rối loạn kèm theo các chứng táo bón đầy hơi, chướng bụng
+ Cơ thể gầy gò, xanh xao và thiếu dinh dưỡng
+ Thường xuyên bị ngứa ngáy và người nổi mẩn ngứa, mề đay.
3. Chẩn đoán
Bệnh do ấu trùng giun đũa chó/ mèo Toxocara spp. thuộc nhóm bệnh C trong Luật Phòng chống bệnh truyền nhiễm Việt Nam. Theo định nghĩa ca bệnh giun đũa chó/mèo của Bộ Y tế ban hành kèm theo Quyết định số 4283/QĐ-BYT ngày 08/8/2016 về việc Ban hành Tài liệu “Định nghĩa trường hợp bệnh truyền nhiễm” có đề cập ca bệnh xác định gồm các tiêu chuẩn sau:
- Ngứa, nổi mẩn;
- Đau đầu, đau bụng, khó tiêu;
- Đau nhức mỏi, tê bì;
- Sốt, thở khò khè;
- Có thể kèm một hoặc các triệu chứng sau: gan to, viêm phổi, đau bụng mạn tính, rối loạn thần kinh khu trú, tổn thương ở mắt, rối loạn thị lực, viêm mắt, tổn thương võng mạc;
- Kháng thể anti-Toxocara spp. IgG dương tính bằng xét nghiệm ELISA;
- Hoặc tìm thấy ấu trùng hoặc giun đũa chó hoặc mèo trưởng thành;
- Hoặc phát hiện đoạn gen đặc hiệu của ấu trùng giun đũa chó hoặc mèo bằng kỹ thuật sinh học phân tử.
Chẩn đoán xác định dựa trên cơ sở phát hiện ấu trùng Toxocara trong mẫu mô xét nghiệm, song sinh thiết lấy mẫu mô chứa ấu trùng có thể khó khăn và phức tạp, thậm chí có biến chứng. Vì vậy, chẩn đoán thường dựa vào đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm huyết thanh, tuy nhiên biểu hiện lâm sàng thường không điển hình, không đặc hiệu nên dẫn đến khó chẩn đoán xác định.
3.1. Chẩn đoán bệnh qua các kết quả xét nghiệm
Để có thể đánh giá chính xác bạn có bị nhiễm ký sinh trùng hay không thì cần phải tiến hành kiểm tra và chẩn đoán bệnh.
Thông thường sẽ có hai phương pháp dùng để xác định bệnh nhiễm ký sinh trùng. Đó là chẩn đoán lâm sàng ở bước đầu và chẩn đoán bệnh thông qua yếu tố xét nghiệm.
* Chẩn đoán lâm sàng nhiễm ký sinh trùng
Dựa trên các biểu hiện của bệnh, các bác sĩ sẽ tiến hành chẩn đoán có hay không khả năng lây nhiễm ký sinh trùng. Tuy khi mới bị bệnh, người bệnh thường chưa có biểu hiện bệnh cụ thể. Do đó, việc chẩn đoán bệnh lâm sàng cũng chưa thể kết luận được chính xác tình trạng bệnh.
* Chẩn đoán nhiễm thông qua xét nghiệm
Để có thể có kết luận chính xác tình trạng bệnh, chúng ta cần phải tiến hành làm xét nghiệm chẩn đoán. Các xét nghiệm này sẽ giúp phát hiện được rất nhiều loại bệnh ký sinh trùng khác nhau như:
- Xét nghiệm miễn dịch huyết thanh trong máu
Làm xét nghiệm miễn dịch huyết thanh trong máu sẽ giúp tìm ra được rất nhiều các loại bệnh nhiễm ký sinh trùng khác nhau. Bởi ký sinh trùng khi xâm nhập vào bên trong cơ thể sẽ khiến cho cơ thể sinh ra những kháng thể để đáp ứng miễn dịch. Do đó, phương pháp xét nghiệm này sẽ giúp tìm ra các bệnh ký sinh như giun đũa, sán dây lợn, giun chỉ,... phát hiện đoạn gen đặc hiệu của ấu trùng giun đũa chó hoặc mèo bằng kỹ thuật sinh học phân tử.
Chẩn đoán xác định dựa trên cơ sở phát hiện ấu trùng Toxocara trong mẫu mô xét nghiệm, song sinh thiết lấy mẫu mô chứa ấu trùng có thể khó khăn và phức tạp, thậm chí có biến chứng. Vì vậy, chẩn đoán thường dựa vào đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm huyết thanh, tuy nhiên biểu hiện lâm sàng thường không điển hình, không đặc hiệu nên dẫn đến khó chẩn đoán xác định.
- Làm xét nghiệm mô bệnh học
Các loại ký sinh trùng như sán dây bò, sán dây lợn sẽ được tìm thấy thông qua việc làm sinh thiết mô bệnh học.
Ngoài các xét nghiệm kể trên, người bệnh có thể được yêu cầu làm thêm một số các xét nghiệm khác như soi tươi từ tế bào sừng, xét nghiệm vật chủ trung gian.
Nhân viên Khoa Vi sinh thực hiện xét nghiệm toxocara canis giúp phát hiện bệnh giun chó, mèo
4. Điều trị
Có thể sử dụng:
- Thiabendazole 25mg/kg cân nặng, hai lần/ngày trong 21 ngày.
- Dietylcarbamazine 3mg/kg cân năng 3 lần/ ngày trong 21 ngày.
- Albendazole gần đây cũng cho thấy có hiệu quả trên truờng hợp nhiễm giun đũa chó, với liều cao 800mg/ ngày trong 2-3 tuần.
- Thuốc chống dị ứng: Telfast, cetirizine, loratadine…
- Trong một số trường hợp có thể phải dung phối hợp thuốc diệt KST với corticoide hoặc phẫu thuật (Nhiễm Toxocara ở mắt)
5. Bệnh pháp phòng bệnh
- Hạn chế tối đa tiếp xúc các vật chủ nhạy cảm, các chó mèo bị nhiễm và môi trường nghi ngờ có bệnh;
- Kiểm tra phân của những chó con hàng tuần và tẩy giun mỗi tháng cho đến khi phân trở nên âm tính;
- Phải có quy trình kiểm tra phân định kỳ mỗi năm và có kế hoạch điều trị cần thiết;
- Cấm chó chạy trong khu vườn chơi trẻ con, công viên hoặc các họp cát tông tạm trú của chó;
- Nhanh chóng loại bỏ các thùng chứa phân chó;
- Kiểm soát chặt chẽ và buộc dây xích, hay có luật nuôi cho rõ ràng.
- Giáo dục sức khỏe bởi các nhà thú y, các thầy thuốc, các nhà hoạt động xã hội và những chủ vật nuôi để góp phần vào công tác dự phòng và phòng chống bệnh.
- Rửa tay cho trẻ con sau khi chơi ở nơi có đất cát và vật nuôi.
- Giáo dục sức khỏe cho cha mẹ tránh khỏi nhưng nguy cơ tiềm tàng có thể có.
Ấu trùng giun đũa chó mèo Toxocara canis xâm nhập vào thành ruột của con người và được chuyên chở theo đường máu đến gan, phổi, não và những cơ quan khác. Ở những cơ quan này, ấu trùng lang thang hàng tuần hoặc hàng tháng, hoặc nằm im, thành những vật lạ gây viêm và kích thích tạo u hạt. Tuy nhiên, do người là ký chủ ngẫu nhiên nên ký sinh trùng không bao giờ phát triển đến giai đoạn trưởng thành. Vì vậy, không thể tìm thấy trứng trong phân của người nhiễm.
Ở trẻ em cho thấy, trẻ từ 4 – 12 tuổi rất thường mắc bệnh có liên quan đến thần kinh do nhiễm giun đũa chó mèo. “Đa số bệnh nhi là những trẻ có hành vi nguy cơ như tiếp xúc với chó mèo, tiếp xúc với đất… Trẻ đi mẫu giáo, hay nhà trẻ thường thích nghịch đất, ăn đất, ngậm liếm đồ chơi, mút tay. 30% trẻ ở lứa tuổi này thường xuyên đưa tay vào miệng. Còn các trẻ lớn hơn thì lại chơi nhiều trò chơi tiếp xúc với đất như đá banh, bồng bế chó mèo…,” . Ở người lớn, bệnh thường gặp ở mọi lứa tuổi, nhiều nhất là trong độ tuổi lao động. Bệnh thường xảy ra ở những người không rửa tay sạch sau khi tiếp xúc với đất, chơi và ẵm bồng chó mèo. Nếu có thể, chỉ nên cho trẻ chơi ở những nơi không có chó mèo lui tới. Người lớn phải giáo dục vệ sinh cá nhân cho trẻ, đặc biệt là rửa tay trước khi ăn. Đối với các chó mèo được nuôi như vật cưng trong nhà, chúng ta cần phải xổ giun định kỳ cho chó mèo.
Bệnh giun đũa chó mèo là bệnh có thể phòng và điều trị được, càng sớm càng tốt.
CN. Võ Thị Hồng Nhật - Khoa Vi sinh