Vi rút Nipah được phát hiện lần đầu năm 1999 tại Malaysia; ca bệnh trên người ghi nhận từ 2001 tại Bangladesh, sau đó tại Ấn Độ.
Bệnh lưu hành rải rác, chưa bùng phát thành dịch lớn, nhưng có tỷ lệ tử vong cao (40–75%).
Chưa có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu cho người và động vật.
1. TÌNH HÌNH DỊCH BỆNH:
Từ 27/12/2025 - 26/01/2026, Ấn Độ ghi nhận 05 ca nghi ngờ, trong đó 02 ca xác định, tại bang Tây Bengal.
Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc đến ngày 26/01/2026.
Bệnh do vi rút Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A, lây từ động vật sang người có tỷ lệ tử vong cao, chưa có vaccine hoặc thuốc điều trị đặc hiệu, nên phòng ngừa là yếu tố quan trọng nhất để tránh lây nhiễm.
2. PHƯƠNG THỨC LÂY TRUYỀN:
Virus Nipah có thể lây qua nhiều con đường:
- Động vật sang người: đặc biệt là qua dơi ăn quả và có thể cả lợn (động vật mang virus).
Hình ảnh minh họa (nguồn internet)
- Thực phẩm bị nhiễm: trái cây hoặc nước ép: như nước nhựa cây bị dơi liếm, tiết dịch có thể truyền virus.
Hình ảnh minh họa (nguồn internet)
- Người sang người: tiếp xúc gần, dịch cơ thể, giọt bắn… có thể lây, nhất là ở chăm sóc người bệnh.
Hình ảnh minh họa (nguồn internet)
- Thời gian ủ bệnh & triệu chứng Ủ bệnh: 4–14 ngày.
- Triệu chứng: sốt, đau đầu, đau cơ, nôn, đau họng → có thể tiến triển viêm não cấp với chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức, co giật.
3. KHUYẾN CÁO PHÒNG, CHỐNG DỊCH
3.1. Phòng ngừa lây từ động vật sang người
Tránh tiếp xúc với dơi và động vật nghi ngờ
- Với dơi:
Không chạm, bắt, nuôi hoặc xua đuổi dơi bằng tay trần
Không ăn trái cây rơi dưới gốc cây hoặc trái cây có dấu răng cắn
Không uống nước nhựa cây chưa đun sôi
Tránh ở gần nơi dơi trú ngụ (hang, cây lớn, mái nhà)
- Với động vật khác (đặc biệt là lợn)
Tránh tiếp xúc với động vật ốm, chết bất thường
Không giết mổ, xử lý, tiêu thụ thịt động vật không rõ nguồn gốc
Rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với vật nuôi
- Nếu bắt buộc phải tiếp xúc:
Đeo găng tay, khẩu trang, quần áo bảo hộ
Rửa tay và khử trùng ngay sau đó
Báo cho cơ quan thú y/y tế nếu phát hiện động vật nghi nhiễm bệnh
Nói ngắn gọn: không chạm – không ăn – không uống những thứ có nguy cơ nhiễm từ dơi.
Tránh đến gần hoặc chạm vào dơi, lợn bệnh, hoặc động vật không rõ tình trạng sức khỏe.
“Không thu thập, xử lý hoặc tiêu thụ xác động vật có thể bị nhiễm”
- Cẩn thận với thực phẩm có nguy cơ:
Không ăn trái cây bị dơi cắn hoặc có dấu cắn, đặc biệt ở khu vực có dịch.
Rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn.
Đun sôi nước nhựa cây trước khi uống.
Hình ảnh minh họa (nguồn internet)
3.2. Phòng tránh lây giữa người với người.
Hạn chế tiếp xúc:
Tránh tiếp xúc gần với người có triệu chứng nghi ngờ Nipah như sốt, ho, khó thở… nếu không cần thiết.
Nếu phải chăm sóc, đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên và giữ khoảng cách an toàn.
Rửa tay và vệ sinh:
Rửa tay bằng xà phòng và nước, đặc biệt sau khi chạm vào người bệnh, động vật hoặc bề mặt nghi ngờ.
Lau, khử trùng thường xuyên các bề mặt tiếp xúc như tay nắm cửa, điện thoại…
Hình ảnh minh họa (nguồn internet)
3.3. Trong cơ sở y tế
Nhân viên y tế và người chăm sóc cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc kiểm soát nhiễm khuẩn:
Sử dụng trang bị bảo hộ cá nhân (PPE): khẩu trang N95 (hoặc tương đương), găng tay, áo choàng, kính bảo hộ.
Cách ly bệnh nhân nghi ngờ, khẳng định ở phòng riêng.
Quy trình xử lý chất thải, vật dụng y tế phải an toàn để tránh lây nhiễm trong bệnh viện.
4. Ý thức cộng đồng & hành động khuyến cáo
Hạn chế đến vùng có dịch Nipah nếu không cần thiết.
Sau khi về từ vùng dịch, tự theo dõi sức khỏe 14 ngày, khi có triệu chứng nghi ngờ cần đến cơ sở y tế ngay và thông báo tiền sử dịch tễ.
Theo dõi thông tin từ cơ quan y tế địa phương khi có tình huống bùng phát.
Hạn chế đến vùng đang có dịch nếu không cần thiết; tự cách ly khi trở về từ vùng nguy cơ cao.
Cách phòng nguy cơ:
Tránh tiếp xúc với động vật nghi ngờ mang virus (đặc biệt là dơi).
Không ăn nước nhựa cây thô, trái cây rơi/ bị cắn.
Rửa tay thường xuyên, giữ gìn vệ sinh cá nhân.
Hạn chế tiếp xúc với người bệnh, đeo khẩu trang nếu phải tiếp xúc.
Nhân viên y tế dùng PPE và tuân thủ kiểm soát nhiễm khuẩn.